Antwerpen, gelegen in het noorden van België, is een dichtbebouwde stedelijke kern waar talrijke snelwegen samenkomen: E34, E17, A12, E19, E313, enz. Deze vele verkeersknooppunten veroorzaken een aanzienlijke verkeersdruk die de levenskwaliteit van de Antwerpenaren beïnvloedt. Daarom hebben het Vlaamse Gewest en de stad Antwerpen enkele jaren geleden een grootschalig herinrichtingsplan gelanceerd, “De Oosterweelverbinding”. Dit plan bestaat voornamelijk uit het sluiten van de ring rond de stad, met als doel het verkeer vlotter te laten verlopen, in het bijzonder de belangrijke vrachtstromen van en naar de haven.
Deze herinrichting gaat gepaard met een globale visie op de volledige ring, en meer bepaald op de uitbreiding en toegankelijkheid van de groene zones langs deze infrastructuur, onder de noemer “De Grote Verbinding”. Het doel is deze zones een tweede leven te geven: openstelling voor het brede publiek, een doorlopend fiets- en voetgangersnetwerk, verkoeling van de stad door oppervlakte water en infiltratie, maar ook het verminderen van geluidsoverlast en luchtvervuiling veroorzaakt door het wegennet.
Op basis van dit masterplan worden tal van parken en stedelijke ruimtes rond de stad ontwikkeld. Een deel van deze parken volgt de voormalige militaire omwalling: de tweede gordel van de Brialmontforten. Daarvan worden momenteel twee zones bestudeerd door het bureau greisch: Pomppark Zuid en Cluster Centraal, gelegen in de zuidelijke ringzone van de stad, op het traject dat bekendstaat als het Ringpark Groene Vesten.
Parken om de stad opnieuw vorm te geven
Pomppark Zuid, met een lengte van 900 meter, strekt zich uit tussen het station Antwerpen-Zuid, de Desguinlei en de spoorlijn. Vandaag bestaat het voornamelijk uit onderbenutte ruimtes, deels ingenomen door een hondenloopweide. Door de verbouwing zal de huidige functie worden uitgebreid met speelzones, wandelpaden, een amfitheater voor evenementen, ecologische verbindingen ter bevordering van de biodiversiteit en infiltratiezones.
Het project omvat de bouw van een geluidsmuur van 5 tot 9 m hoog langs de spoorlijn, die zelf parallel loopt aan de snelweg, waardoor een “canyon”-achtige configuratie ontstaat. Naast zijn akoestische functie zorgt deze constructie in gewapende aarde, afgewerkt met schanskorven, voor het rechttrekken van taluds en het creëren van vlakke, op maaiveldniveau aansluitende zones, waardoor het gebied toegankelijk en aangenaam wordt voor de buurtbewoners.
Cluster Centraal, dat zich uitstrekt over tweeënhalve kilometer tussen de Craeybeckxtunnel en de brug van Zurenborg, onderscheidt zich door de nadruk op zachte mobiliteit, met de aanleg van een fietssnelweg van 6 m breed naast een voetgangerspromenade.
Het traject van de fietssnelweg kruist meerdere keren de weginfrastructuur via doorgangen onder bestaande bruggen. De ruimtes tussen de brugpijlers worden afgesloten met akoestische panelen. Deze keuze is ingegeven door de beperkte ruimte en de noodzaak om de pijlers zichtbaar te houden voor inspectie. Het lichte gewicht van de panelen is eveneens essentieel, aangezien de bestaande funderingen geen extra belastingen mogen dragen. Ook de riolering van de snelweg wordt gerenoveerd.
De aanleg van een S-vormige passerelle maakt het mogelijk om een op- en afrit van de snelweg te kruisen. Deze brug heeft een extra breedte (8 m) om een goede zichtbaarheid voor fietsers te garanderen. Een transparant geluidscherm in PMMA met leuning en een centrale koker met uitkragende consoles zorgen voor een lichte en elegante vormgeving.
Langs het park worden muren gebouwd, hoofdzakelijk bestaande uit massieven in gewapende grond, bekleed met schanskorven gevuld met lavasteen. Bovenop deze constructie komt een schanskorvenmuur van minstens 4 m hoog aan de parkzijde, met een gelijkaardige afwerking aan beide zijden. De muur zorgt voor geluidsisolatie terwijl de lavasteen zorgt voor geluidsabsorptie. De totale hoogte van de muur aan de snelwegzijde bedraagt minstens 8 m.
Het bureau greisch werd belast met de structurele studies, in samenwerking met Buur-Sweco (stedenbouw, Leuven), Latz & Partner (landschapsarchitectuur, München) en SWP (architectuur, Londen/Amsterdam).
Deze twee projecten tonen hoe de omgeving van zware infrastructuur kan worden omgevormd tot kwalitatieve stadsparken, waar geluidsbescherming, ruimtevalorisatie, zachte mobiliteit en biodiversiteit samenkomen ten dienste van de bewoners.
Projectpartners
- Opdrachtgever: AG Vespa
- Architect: Latz & Partner, Buur (Sweco), Studio\Woodroffe\Papa
- Studiebureau: Bureau greisch
- Aannemer: Stadsbader (Pomppark Zuid)